دنوش

تخته نرد توسط نرد شير بزرگمهر وزير دربار ساساني ابداع شد :

در زمان پادشاهی انوشیروان خسرو پسر قباد، پادشاه هند «دیورسام بزرگ» برای سنجش خرد و دانایی ایرانیان و اثبات برتری خود شطرنجی را که مهره های آن از زمرد و یاقوت سرخ بود، به همراه هدایایی نفیس به دربار ایران فرستاد و «تخت ریتوس» دانا را نیز گماردهء انجام این کار ساخت. او در نامه‌ای به پادشاه ایران نوشت: «از آنجا که شما شاهنشاه ما هستید، دانایان شما نیز باید از دانایان ما برتر باشند. پس یا روش و شیوهء آنچه را که به نزد شما فرستاده‌ایم (شطرنج) بازگویید و یا پس از این ساو و باج برای ما بفرستید». شاه ایران پس از خواندن نامه چهل روز زمان خواست و هیچ یک از دانایان در این چند روز چاره و روش آن را نیافت، تا اینکه روز چهلم بزرگمهر كه جوانترین وزیر انوشیروان بود به پا خاست و گفت: «این شطرنج را چون میدان جنگ ساخته‌اند كه دو طرف با مهره های خود با هم می‌جنگند و هر كدام خرد و دوراندیشی بیشتری داشته باشد، پیروز می‌شود.» و رازهای کامل بازی شطرنج و روش چیدن مهره ها را گفت. شاهنشاه سه بار بر او درود فرستاد و دوازده هزار سکه به او پاداش داد. پس از آن «تخت ریتوس» با بزرگمهر به بازی پرداخت. بزرگمهر سه بار بر تخت ریتوس پیروز شد. روز بعد بزرگمهر تخت ریتوس را به نزد خود خواند و وسیلهء بازی دیگری را نشان داد و گفت: اگر شما این را پاسخ دادید ما باجگزار شما می شویم و اگر نتوانستید باید باجگزار ما باشید.» دیورسام چهل روز زمان خواست، اما هیچ یک از دانایان آن سرزمین نتوانستند «وین اردشیر» را چاره گشایی کنند و به این ترتیب شاه هندوستان پذیرفت كه باجگزار ایران باشد.

اين داستان با كمي اغراق در كتابهايي چون تاريخ طبري و كتاب تاريخ سيستان و در قسمتي از كتاب استاد بيروني اشاره شده ولي جدا از اغراقاتي چون باجگير شدن هندوها بخاطر يه بازي به ايراني ها دور از علم به نظر مي آيد.البته نوشته هاي پيشينيان و حتي تاريخدانان هيچ گاه دور از اغراق و اغماز نبوده و نيست و اينجاست كه علم باستان شناسي براي تائيد و تميز دادن اين اطلاعات واد عمل مي شود.اما تائيداين نكته كه اين بازي نامش و شكلش و فرمش ايراني بوده و توسط ايراني ها اختراع شده كاملا" محرز و مشخص مي باشد 

با تشکر از جناب پویا منصفی از اطلاعات خوبشون

فردوسی

حکیم ابوالقاسم حسن بن علی توسی معروف به فردوسی (حدود سال ۳۱۹ تا حدود ۳۹۷ هجری خورشیدی) در ناحیه توس خراسان به دنیا آمد و همانجا درگذشت و به خاک سپرده شد. او شاعر حماسه‌سرای ایرانی و گویندهٔ شاهنامهٔ فردوسی است که مشهورترین اثر حماسی فارسی است و طولانی‌ترین منظومه به زبان پارسی تا زمان خود بوده‌ است.

او را از بزرگ‌ترین شاعران فارسی‌گو دانسته‌اند. در ایران روز ۲۵ اردیبهشت به نام روز بزرگداشت فردوسی نامگذاری شده‌ است.

سرودن شاهنامه

مقاله اصلی: شاهنامه مهم ترین اثر فردوسی و یکی از بزرگ ترین آثار ادبیات کهن فارسی می‌باشد. فردوسی برای سرودن این کتاب در حدود پانزده سال بر اساس شاهنامهٔ ابومنصوری کار کرد، و آن را در سال ۳۷۲ شمسی پایان داد. فردوسی از آنجا که به قول خودش هیچ پادشاهی را سزاوار هدیه کردن کتابش ندید («ندیدم کسی کش سزاوار بود»)، مدتی آن را مخفی نگه داشت و در این مدت بخش‌های دیگری نیز به مرور به شاهنامه افزود.

پس از حدود ده سال (در حدود سال ۳۸۲ هجری شمسی در سن شصت و پنج سالگی) فردوسی که فقیر شده بود و فرزندش را نیز از دست داده بود، تصمیم گرفت که کتابش را به سلطان محمود تقدیم کند. ازاین رو تدوین جدیدی از شاهنامه را شروع کرد و اشاره‌هایی را که به حامیان و دوستان سابقش شده بود، با وصف و مدح سلطان محمود و اطرافیانش جای‌گزین کرد. تدوین دوم در سال ۳۸۸ هجری شمسی پایان یافت (به حدس تقی‌زاده در سال ۳۸۹) که بین پنجاه هزار و شصت هزار بیت داشت. فردوسی آن را در شش یا هفت جلد برای سلطان محمود فرستاد.

به گفتهٔ خود فردوسی سلطان محمود به شاهنامه نگاه هم نکرد و پاداشی را که مورد انتظار فردوسی بود برایش نفرستاد. از این واقعه تا پایان عمر، فردوسی بخش‌های دیگری نیز به شاهنامه اضافه کرد که بیشتر به اظهار ناامیدی و امید به بخشش بعضی از اطرافیان سلطان محمود از جمله «سالار شاه» اختصاص دارد.

 آخرین اشارهٔ فردوسی به سن خود یکی به حدود هشتاد سال است:

کنون عمر نزدیک هشتاد شد             امیدم به یک باره بر باد شد

 و یکی به هفتاد و شش سال :

 کنون سالم آمد به هفتاد و شش       غنوده همه چشم میشار فش

با دست های بر افراشته بسوی تو ای اهورامزدا و با فروتنی تمام پيش از همه چيز خواستارم که بهره ای از خرد پاک خود را بمن ببخشی تا به همراهی درستی کردار و درون پاک بتوانم خوشبختی روان آفرينش را فراهم سازم .ای اهورامزدا بشود که با انديشه ی نيک به تو نزديک شوم و با پيروی از هنجار راستی و اَشویی به ارزش های گیتی و جُزگیتی خود پی ببرم تا بتوانم راستی جویان را به سوی روشنی و خرمی و زندگی نيک هر دو جهان رهبری کنم . ای هستی بخش دانا ، من سرودهای نیایش و ستايش خود را آنسان که پيش از اين کسی نسروده است می سرایم .

سبزه

 هفت سين

سمنو ، سيب ، سنجد ، سركه ، سير ، سكه و سبزه ،
هفت واژه اي كه با حرف سين شروع ميشوند و معاني استعاره اي خاص خودشان را دارند ، به همراه تخم مرغهاي رنگين ، گلاب ، ماهي قرمز در آب ، شمع و آينه عناصر تشكيل دهنده ي سفره ي هفت سين ايرانيست..
هريك از اين موارد سمبل و نماد تولد ديگر باره ي بهاران است.
در اساطير ايراني ، سمنو كه از جوانه ي گندم درست ميشود ، نشانه و سمبل زايش دوباره ي بهار است. و سبزي و سكه و سركه نماد افكار نيك ، كردار نيك ، خدا پرستي ، نيك بختي ، جاودانگي و داد و دهش هستند كه به باور زرتشتيان ، زرتشت پيامبر ، آنها را از جمله صفات اهورا مزدا دانسته است

روز پيروز  ماه فرخنده  سال خجسته باد

نقش برجسته انسان بالدار

در كاخ دروازه پاسارگاد يكي از چيزهايي كه بر اثر اعتقادات محلي بر جاي مانده است نقش انسان بالدار است كه به گونه اي مختصر روي جرز باقي مانده در گاه شمال غربي كنده شده است. تراش اين نقش بسيار سطحي است. چنان كه دو بخش آن به طرح منقور و يا به شكل ترسيم شده بيشتر مي ماند تا نقش برجسته .

چون ممكنه مطلب طولاني بشه من تفسرهاي متفاوتي كه از اين نقش برجسته شده رو توي مطالب جداگانه توي وبلاگ ميذارم اميدوارم مطلب براتون جذابيت داشته باشه و دنبالش كنيد....

تفسير نقش انسان بالدار:

اين نقش مردي را نشان ميدهد بزرگتر از اندازه طبيعي، كه از فرق سر تا كف پا 35/2  متر و با تاج وي‍ژه اش 90/2 متر بلندي دارد.

نقش حجاري شده انسان بالدار هنگامي كه داراي كتيبه بوده است ( طراحي چارلز تكسيه ، حدود 1840 م ) . ماخذ : پاسارگاد ، استروناخ .

نقش حجاري شده انسان بالدار هنگامي كه داراي كتيبه بوده است ( طراحي رابرت كارپرتر ، حدود 1818 م ). ماخذ : پاسارگاد ، استروناخ

برخلاف تصاويري كه در كتابهاي اروپاييان و مسافران آمده و چهره او را سه رخ كشيده اند تصوير اين شخص از نيم رخ نقش شده است و رو به چپ. يعني طرف داخل و سمت مركز تالار .

ريش وي كوتاه و مجعد است و دو گوشه چشم بادامي ، و طرح بيني كشيده عقابي وي هنوز قابل تشخيص است. اما نشانه اي از سبيل به جاي نمانده است. گوش ها زير كلاهي كه تاج را نگاه مي دارد، پنهان شده است. نه تنها چهره بلكه تنه و نيز پاهاي وي متوجه طرف راست است. گويا خواسته اند نشان دهند كه وي به سوي تالار در حركت بوده است! دست چپ تقريبا پشت تنه پنهان است و دست راست به صورت كاملا باز ،حالت سلام يا نيايش را نشان مي دهد.

چشم گير ترين بخش اين نقش، تاج اوست؛

كلاهي بزرگ و گرد و بسيار چسبان از بالاي پيشاني تا پشت گردن را پوشانده و طرح آن و نيز برجستگي هايي كه به صورت رشته هاي موازي ترسيم شده بيانگر آن است كه جنس كلاه از فلز و يا احتمالا از زر بوده است. از فرق كلاه دو شاخ قوچ بر آمده كه هر يك دو تاب مختصر دارد، و به نوك تيز منتهي ميشود. بر روي اين دو شاخ سه قرص خورشيد را به صورت سه دايره متحدالمركز نقش كرده اند و بر روي آنها سه مخروط كوزه مانند گذاشته اند كه نوارهايي از گردن آويخته دارند و در اصل سه گوي ديگر بر فرازشان بوده كه امروزه اثري از آن نيست...! چند برگ با رگه هاي تنگ موازي از ميان و دوسوي مخروط ها بيرون زده است و سر يك مار كبري از تاب دوم هر شاخي رو به بيرون برخاسته است كه تاجي هم چون يك گوي بر سر دارد.

اين تاج اصل مصري دارد و تاريخ آن بازميگردد به تاج آتف ( تاج يكي از خدايان مصر به نام ازيريس) كه مخروطي بوده مزين به دوپر شترمرغ و در دو سويش  و گويي به نشانه قرص خورشيد بر سرش. مار كبري در اساطير مصري مقدس بود و مظهر « چشم رخشان رع»، در اين حقيقت كه تاج اين نقش برجسته اصل مصري دارد و رداي آن اصل عيلامي تعبيرهاي زيادي شده است.

گروهي احتمال مي دهند كه اين تاج، نمودار ادعاي كورش بر فرمانروايي مصر بوده است، ولي تحقيقات تازه نشان داده كه اين تاج مستقيما از مصر گرفته نشده بلكه از فينيقيه و سوريه به كورش رسيده كه هردو منطقه جزو قلمرو كورش در آن زمان كنده شدن نقش برجسته بوده است.

برخي نيز معتقدند كه كتيبه اي كه بالاي سر اين نقش كنده شده در حقيقت هويت آن را ميرساند و آن را تصويري از كورش دانسته اند و يا نموداري از « فروهر» يا روح جدا از كالبدش دانسته اند.اين تعبير با آيين هاي ايراني سازگار نيست چون در نقشهاي هخامنشي شاه يا مظهر شاه همواره به صورت مردي با ريش بلند و مجعد و چند طبقه تصوير شده نه باريش كوتاه.....

مطالبي كه در مورد تفسير اين نقش برجسته گفته شده خيلي زياد هست براي همين اگه دوستان مايل بودند كه اين تعبيرها و تفسرهارو توي وبلاگ بذارم لطفا با نظراتتون همراهي كنيد. خوشحال ميشم كه در مورد اين تعبيرها نظرات دوستان رو بشنوم ، و اينكه آيا شما هم اين نظرات رو قبول داريد يا نه ؟

ممنون از همكاريتون.

منابع : راهنماي پاسارگاد ، نوشته دكتر شاهپور شهبازي

پاسارگاد پايتخت و آرامگاه كوروش هخامنشي ، دكتر شاهپور شهبازي

پاسارگاد قديمي ترين پايتخت كشور شاهنشاهي ايران ،‌علي سامي

سلام به همه دوستاي گلم

امروز  تولد وبلاگمه



سوم اسفند هم كه تولد خودم بود




اما چون يه مقدار گرفتاري داشتم نشد كه آپ كنم

مرسي كه تو اين مدت دوستاي خوبم

به يادم بودن

شور و حال كودكي برنگردد دريغا

آناهيتا الهه آبها

آناهيتا الهه آب،همواره در تاريخ ايران باستان،از تقدس و احترامي خاص برخوردار بوده است.و از آنجا كه آب را مظهر پاكي و حيات خود ميدانستند براي پاسداري آن، فرشته نگهباني بنام آناهيتا قرار دادند كه اين فرشته مورد احترام و تقدس آحاد مردم بوده و براي او معابد و تنديس هاي بسياري ساخته اند.

از جمله اين معابد، معبد ناهيد در همدان بوده است كه اشياء قيمتي اين معبد در حمله اسكندر تاراج شد و باقيمانده آن نيز توسط «آنيتوخس» كه از سلاطين مقتدر «سلوكيه» بود، در عهد اردوان اول، غارت شد

ايشتار ، كه مادر و مولد نوع بشر تصور مي شده در برخي از خصايص، شباهتي با ناهيد دارد و ممكن است بعدها در بيرون از حدود ايران،بعضي از خصايص و رسوم ديني اين الهه را ضميمه پرستش ناهيد ايراني كرده باشند.

در زمان حكومت هخامنش،اردشير دوم،ستايش ناهيد را در قلمرو حكومت خود رواج داد و مجسمه هاي زيادي از آناهيتا در معابد برپا نمود.

آثار خطوط ميخي كه از اردشير دوم باقي مانده است،دال بر اين است كه پادشاه ستايش ناهيد و مهر را رواج داده است.

مخفف واژه آناهيتا، ناهيد است كه بعدها به ستاره زهره شهرت پيدا كرده كه آنرا الهه وجاهت،زيبائي،موسيقي و بالاخره الهه عشق مي دانند چرا كه آب را سر منشاء حيات مي دانستند و عالي ترين پديده حيات را عشق ناميدند و وجه اشتراك حيات و عشق را در اين مي دانستند كه بدون وجود هر يك از آنها، زندگي مفهومش را از دست مي دهد.

بدين لحاظ،ستاره زهره را مظهر عشق مي دانند و از گذشته هاي دور،براي اين ستاره زيباي فلكي داستانها و اشعار عاشقانه بسياري ساخته اند .
در افسانه هاي اساطير يونان،اين ستاره به نام ونوس (آفريدت) الهه عشق و زيبائي لقب گرفته است.

ويليام شكسپير،شاعر ونويسنده مشهور انگليسي با اتكاء به ادبيات يونان، روايتي از افسانه ونوس و آدونيس را بنابر ذوق خود به تصور درآورده كه در ادبيات انگليس شهرت بسزايي دارد.

ايرج ميرزا شاعر ايراني، همين حكايت را با نام زهره و منوچهر به نظم درآورده كه يكي از زيباترين آثار او محسوب مي گردد در ترجمه ايرج،ونوس به زهره و آدونيس به منوچهر تبديل شده است ومحل وقوع داستان را نيز كوهستانهاي ايران ذكر كرده است.

كوتاه شده داستان چنين است كه روزي زهره ، كه بقول ايرج،حجله نشين فلك هفتم است در كسوت آدمي به زمين فرود مي ايد و منوچهر را كه پسري شانزده ساله است در كوهستانهاي خوش آب و هوا پيدا

مي كند...

ايرج در اين داستان،منوچهر را مردي سپاهي توصيف مي كند و مي خواهد اهميت اين شغل را از جهت وظائف محوله گوشزد كند و بالاخره به اين نتيجه مي رسد كه مرد سپاهي خود حافظ ميهن و هم ميهنان خويش است و براي انجام وظيفه هر چه بيشتر بايستي از عشق شخصي خود بپرهيزد تا خللي در حسن انجام وظيفه اي كه به عهده اش محول شده است وارد نگردد و به همين دليل است كه در مقابل الهه عشق مقاومت نشان مي دهد.

زيبايي اين داستان در اين است كه هر دو طرف به دليل موقعيت كار خود از عشق پرهيز دارند و وظائف شغلي خود را به آن ترجيح مي دهند و نمي خواهند خدشه اي در حسن وظيفه اشان پديد آيد.

در اين تصاوير زيبائي كه شاعر در پيش روي خواننده مي گشايد اين منظور را به خوبي ترسيم مي كند و بيشترين شرحي كه در اين منظومه آمده است،گفتگوي بين آن دو است كه زهره در عشق اصرار دارد و منوچهر ابرام.

هر چه اصرار زهره بيشتر،ابرام منوچهر افزون تر مي گردد بطوري كه زمان زيادي به اين وصف مي گذرد.

منوچهر سعي دارد به خود مسلط باشد و اسير وسوسه هاي زهره نگردد

كم كم وسوسه هاي عشق آميز و توصيف هاي تو هم برانگيز و شورآفرين بر منوچهر اندكي غلبه كرد و وسوسه عشق در روح و جسم منوچهر اندكي بيشتر از پيش اثر مي كند و با خود مي گويد: بايد كاري كنم كه به شكلي از شر او راحت شوم و سرانجام آناهيتا يا ناهيد يا زهره و يا ونوس كه نگهبان آب و الهه وجاهت وموسيقي است و خود،عشق فكن در سر آحاد بشر است. به دام عشق گرفتار مي شود و در نهايت بنا به قول شكسپير كار او به ناكامي مي كشد چرا كه بعد از آنكه به آسمانها صعود مي كند،پس از چندي از پي معشوق خود مي آيد و پس از جستجوي زياد او را در كوهساري كشته مي يابد كه گرازي سينه او را دريده و چهره اش آغشته به خون است زهره،چهره خود را به خون معشوق آغشته مي كند و چنين است كه گفته اند عشق،رنگ خون دارد..

آستییاگ یا (ایخ توویگو)

فرورتیس ( فرااورت ) :

محل دفن : به حدس کامرون در یکی از گور دخمه های کنار جاده اصلی ایران - بابل نزدیک بیستون 

کیاکسار یا هوخشتره

مادها گروهي از اقوام آريايي بودند، كه از جنوب سيبري به سمت فلات ايران حركت كرده و در غرب ايران ساكن شدند

دیوکس يا دیااکو

هرودوت تاریخ نویس یونانی می گوید : دیااکو پسر فرورتیش چنان آوازه ای در حسن دادخواهی داشت که ابتدا اهالی روستایی که درآن  زندگی می کردند و سپس همه افراد قبیله اش برای رفع دعواهایشان ؛ به او مراجعه می کردند . وی چون قدرت خویش را دریافت شایعه در افکند که بخاطر بازماندن از کارهای خصوصی خود نمی تواند تمام اوقاتش را به داوری میان افراد صرف کند . از این رو از کار داوری کناره گرفت . به دنبال این اقدام دزدی و بی نظمی آغاز گردید . روئسای طوایف و قبایل ماد دور هم گرد آمدند که چه کنیم که دیگر داوری چون دیوکس ( دیااکو ) بر ما داوری نخواهد کرد و هر روز دزدان و غارتگران بر ما هجوم می آورند و از مجازات عمل نمی ترسند ؛ پس از شوری که کردند به این نتیجه رسیدند که از دیوکس ( دیااکو ) بخواهند تا به عنوان شاه به آنها حکومت کند و جلو این دزدان و غارتگران را بگیرد پس به منزل وی رفته و تقاضایشان را با او در میان گذاردند . دیوکس هم که دقیقا همین انتظار را داشت گفت من برای قبول این کار چند شرط دارم که باید عملی کنید . اول اینکه برایم قصری بسازید و برایم سربازانی محیا سازید تا از من حمایت و پاسداری کنند . این شروط را روسای قبایل قبول کردند و دیوکس ( دیااکو )‌ از این تاریخ به بعد شاه مادها شد . اولین اقدام شاه جدید فراهم آوردن نگهبانانی برای خود و سپس ساختن پایتخت بود . وی برای این منظور همدان را که یونانی ها اکباتانه میگویند جهت پایتخت برگزید . البته دیوکس ( دیااکو‌ ) از قرار معلوم این شهر را بنا نکرد زیرا این شهر در کتیبه تیگلات پلسر اول تحت عنوان امدانه ذکر شده است . اما پادشاه ماد بر جمعیت آن افزود ؛ نام هگمتانه به معنی اجتماع مادها می باشد و ظاهرا بدان اشاره دارد که طوایف مادی که در گذشته پراکنده بودند ؛ به گونه ای متراکم در آنجا جمع شدند . شهر جدید احتمالا از روی نمونه شهرهای جلگه ای بنا گردید . این شهر بر روی تپه ای ساخته شده و هفت دیوار تو در تو داشت که دیوارهای درونی به ترتیب مشرف بر دیوارهای بیرونی بودند ؛ بطوری که درونی ترین دیوار از بقیه دیوارها بلند تر بود . قصر پادشاه که خزاین او در آنجا نگهداری می شد ؛ درون هفتمین دیوار واقع شده این دیوار کهدرونی ترین دیوار هفتگانه به شمار می رفت ؛ کنگره های زرگون داشت و حال آنکه دیوارهای دیگر مانند برج بیروس نیمرود رنگهای روشن داشتند . این کنگره ها و بویژه رنگ های آن در نزد بابلیان نمادهای خورشید و ماه و سیارات بودند اما در نزد مادها این گونه رنگ آمیزی صرفا وام گیری هنری بوده . دیوکس ( دیااکو ) ؛ در این کاخ مراسمی برای بار نیز مقرر می داشت که احتمالا به تقلید از دستگاههای آشور بوده است . در این کاخ کسی نمی توانست با شاه روبرو شود و دادخواست ها را پیامگذاران به شاه می دادند . بدین منظور این آیین تشریفات وضع شده بود تا با دشوار کردن دسترسی به پادشاه ترس و احترام در دل مردم القا کنند دیوکس ( دیااکو ) در مدت پنجاه و سه سال پادشاهی فرصت آن را داشت که قبایل ماد را که آن زمان پراکنده بودند متحد سازد و به ملیت واحدی مبدل کند . تنها خطری که از جانب آشور ؛ مادها را تهدید می کرد ؛ اعزام نیروی آشوری یه اللیپی یعنی کرمانشاه کنونی بوده است . بقیه نقاط کشور همچنان در سکون و آرامش بود و خراجش را به صورتی منظم می پرداخت بطوری که آشوریان هیچ بهانه ای برای مداخله نیافتند